Is catfishing strafbaar? Zo meld je het en doe je aangifte

Is catfishing strafbaar? Niet altijd: catfishing staat niet als apart misdrijf in de wet, maar wat een catfish met een nepprofiel doet, kan wel strafbaar zijn. Denk aan oplichting, identiteitsfraude, belaging of afdreiging. Ben je gecatfisht, stop dan met reageren, maak screenshots van het profiel en de chats en meld het account bij de app. Heb je geld gestuurd, bel dan meteen je bank. Doe aangifte bij de politie als er geld, dreigementen of jouw foto's in het spel zijn.

Misschien schaam je je nu, omdat je iemand vertrouwde die niet bestaat. Daar is geen reden voor: een catfish bouwt doelbewust vertrouwen op, en de schuld ligt alleen bij de dader. Bij TrustCamera bouwen we aan een camera-app die kan laten zien dat een foto sinds de opname niet is veranderd. Voor deze gids zetten we op een rij wanneer catfishing strafbaar is en wat de politie, hulporganisaties en de platforms zelf adviseren.

Gecatfisht? Dit doe je nu, stap voor stap

Wat je moet doen, hangt af van wat de catfish heeft gedaan. Heeft iemand je geld afhandig gemaakt, je bedreigd, je lastiggevallen of jouw foto's misbruikt, dan kun je naar de politie. In elk geval verbreek je het contact, bewaar je bewijs en meld je het profiel bij het platform, zodat het niet nog meer mensen misleidt.

1. Contact verbreken: Reageer niet meer en stuur geen geld, foto's of persoonlijke gegevens, ook niet als de ander aandringt of dreigt.
2. Bewijs bewaren: Maak screenshots van het profiel, de chats en je betalingen voordat je blokkeert of het profiel verdwijnt.
3. Profiel melden: Gebruik de meldfunctie van de datingapp of het sociale netwerk.
4. Bank bellen: Heb je geld overgemaakt, neem dan meteen contact op met je bank of betaaldienst.
5. Melden en aangifte doen: Meld de fraude bij de Fraudehelpdesk en doe aangifte bij de politie, afhankelijk van wat er is gebeurd.
6. Steun zoeken: Praat met iemand die je vertrouwt, of met Slachtofferhulp Nederland.

De eerste drie stappen gelden in elk geval, ook als er geen strafbaar feit is gepleegd. Weet je nog niet zeker of je match nep is, lees dan eerst hoe je een nepprofiel herkent aan de signalen op datingapps en in chats.

Wat is catfishing, en wanneer wordt het oplichting?

Bij catfishing doet iemand zich online voor als een ander om vertrouwen of een relatie op te bouwen. Een catfish kan een bestaand persoon nadoen, vaak met gestolen foto's, of een identiteit helemaal verzinnen. Niet elke catfish is uit op geld. Sommigen liegen vooral over hun uiterlijk of leeftijd, anderen gebruiken de valse identiteit om iemand lastig te vallen of af te persen.

Bij datingfraude draait het wel om geld. Volgens Slachtofferhulp Nederland gebruikt de oplichter vaak een nepprofiel met foto's van iemand anders, en zijn ook identiteit, achtergrond en levensverhaal verzonnen. De oplichter bouwt snel een relatie op, met veel complimenten en een vroege liefdesverklaring. Videobellen of afspreken wordt steeds uitgesteld, vaak omdat de date zogenaamd in het buitenland woont of werkt. Na verloop van tijd volgt een verzoek om geld, bijvoorbeeld voor een noodgeval, medische kosten of een vliegticket.

Tussen een geflatteerde profielfoto en een misdrijf zit dus veel ruimte. Waar jouw geval valt, hangt af van wat de catfish met de valse identiteit heeft gedaan. Daarmee komen we bij de vraag of catfishing strafbaar is.

Is catfishing strafbaar in Nederland? Wat de wet zegt

Catfishing staat niet als apart strafbaar feit in het Wetboek van Strafrecht. Of catfishing strafbaar is, hangt daarom af van wat er precies gebeurt. Een verzonnen naam of geflatteerde foto's zijn op zichzelf volgens ons meestal nog geen misdrijf, al breken ze vaak de regels van het platform. Het wordt een zaak voor de politie zodra de catfish de valse identiteit gebruikt voor een van deze feiten:

• Oplichting: Wie iemand met een valse naam of een samenweefsel van verdichtsels beweegt tot de afgifte van geld of goederen, pleegt volgens artikel 326 Wetboek van Strafrecht oplichting. De maximumstraf is vier jaar gevangenisstraf of een geldboete.
• Identiteitsfraude: Gebruikt iemand opzettelijk de naam of andere identificerende gegevens van een bestaand persoon om de eigen identiteit te verhullen, en kan daar nadeel uit ontstaan, dan kan artikel 231b Sr gelden.
• Belaging: Wie stelselmatig inbreuk maakt op jouw persoonlijke levenssfeer om je te dwingen of bang te maken, kan zich schuldig maken aan belaging (art. 285b Sr).
• Afdreiging: Dreigt de catfish een geheim openbaar te maken als je niet betaalt, dan kan dat afdreiging zijn (art. 318 Sr).
• Seksuele beelden verspreiden: Een seksuele afbeelding van iemand openbaar maken, terwijl je weet dat dat nadelig voor die persoon kan zijn, is strafbaar volgens art. 254ba Sr.

Extra streng is de wet als een volwassene zich online voordoet als leeftijdgenoot van een kind jonger dan 16. Benadert hij het kind seksueel of stelt hij een ontmoeting voor seksuele doeleinden voor, dan kan dat strafbaar zijn volgens artikel 251 Sr. Meld zoiets altijd bij de politie.

Of catfishing strafbaar is in een concreet geval, beslissen het Openbaar Ministerie en de rechter, niet jij. Je hoeft dus niet te weten welk artikel past voordat je aangifte doet. Dit overzicht is geen juridisch advies. Met vragen over bijvoorbeeld een schadevergoeding kun je terecht bij Het Juridisch Loket of een advocaat.

Bewijs bewaren voordat het nepprofiel verdwijnt

Nepprofielen kunnen elk moment verdwijnen, omdat de catfish ze verwijdert of het platform ze blokkeert. Bewaar daarom alles voordat je blokkeert of meldt. De politie wijst erop dat met verwijderd materiaal ook een belangrijk deel van het bewijs verdwijnt. Maak screenshots waarop datum en tijd te zien zijn, bij voorkeur ook op een computer, zodat de link naar het profiel zichtbaar is. Zet een kopie buiten je telefoon, bijvoorbeeld door de screenshots naar jezelf te mailen.

• Het profiel: naam, gebruikersnaam, profieltekst, alle foto's en zo mogelijk de link.
• De chats: het hele gesprek, ook op WhatsApp, Telegram of per e-mail, met telefoonnummers en adressen.
• Toegestuurde media: foto's, video's en spraakberichten van de ander.
• Betalingen: bankafschriften, overboekingsbewijzen, codes van cadeaukaarten of cryptotransacties.
• Een tijdlijn: wanneer jullie elkaar leerden kennen, wanneer je betaalde en wanneer het contact stopte.

Hoe je screenshots en foto's zo vastlegt dat ze later nog iets zeggen, lees je in onze gids over een foto als bewijs gebruiken. Ook als nog niet duidelijk is of er een strafbaar feit is gepleegd, heb je dat bewijs later misschien nodig.

Belangrijk: Zie je seksuele beelden van iemand onder de 18, bewaar ze dan niet, maak er geen screenshot van en stuur ze niet door, ook niet als bewijs. De politie waarschuwt dat meewerken aan de verspreiding van zulk materiaal strafbaar is. Noteer wel gebruikersnamen, telefoonnummers en e-mailadressen, meld de beelden bij Offlimits en neem contact op met de politie via 0900-8844.

Blokkeer de persoon pas als alles is bewaard, en reageer niet op berichten waarmee de ander je probeert terug te winnen of onder druk te zetten. Veel mensen willen de catfish ter verantwoording roepen. Volgens ons heeft dat weinig zin: je krijgt zelden een eerlijk antwoord, en de ander weet dan dat je hem doorhebt.

Catfishing melden bij Tinder, Bumble en Facebook

Ook als je geen aangifte doet, is het zinvol om het profiel te melden. Het platform kan het dan blokkeren voordat het anderen misleidt. Op Tinder open je volgens het Tinder-veiligheidscentrum het profiel, tik je op de drie puntjes en kies je Rapporteren. Na een match doe je hetzelfde in het berichtenscherm, via de drie puntjes of het schild.

Staat de persoon niet meer in je berichten, bijvoorbeeld na een unmatch, dan kun je hem nog online rapporteren. Voor incidenten buiten de app vraagt Tinder om de reden van je melding en de precieze naam, leeftijd, bio en foto's van het profiel, het liefst als screenshots. Bumble en andere datingapps hebben vergelijkbare meldfuncties, meestal achter de drie puntjes in de chat of onderaan het profiel.

Op Facebook meld je een profiel dat zich voordoet als jou of als iemand anders via de opties onder de omslagfoto, zo legt het Helpcentrum van Facebook uit. Kies daar voor het rapporteren van het profiel en volg de stappen. Ook in Messenger kun je zo'n profiel melden. Heb je geen Facebook-account of kun je er niet bij, dan is er een contactformulier. Gebruikt het nepprofiel jouw foto's, kies dan altijd de reden dat iemand zich als jou voordoet.

Aangifte doen bij de politie: zo pak je het aan

Is catfishing strafbaar in jouw geval, bijvoorbeeld door oplichting, afdreiging of misbruik van je foto's, dan kun je aangifte doen. Voor aangifte van datingfraude maak je volgens de politie een afspraak via 0900-8844. Ben je in direct gevaar, bel dan 112. Meld de fraude daarnaast bij de Fraudehelpdesk via 088-7867372. Die verzamelt meldingen en kan anderen zo sneller waarschuwen voor nieuwe trucs.

Neem zoveel mogelijk informatie mee naar de aangifte. De politie noemt de gegevens van het account op de datingsite of sociale media, de vermoedelijke naam en contactgegevens van de catfish, kopieën van e-mails en foto's en bankafschriften van je overboekingen. Beschrijf ook hoe jullie contact begon en wat de ander van je wilde.

Gaat het om belaging of afdreiging, dan wordt de dader alleen vervolgd als jij een klacht indient. Daarvoor heb je volgens artikel 66 Wetboek van Strafrecht drie maanden vanaf de dag waarop je van het feit op de hoogte raakte. Vraag bij je aangifte dus meteen of er ook een klacht nodig is.

Of de politie de catfish vindt, kan niemand beloven. Wie zich achter een valse identiteit verschuilt, is lastig op te sporen. Toch vinden we aangifte zinvol: ze legt je zaak vast en kan helpen als dezelfde persoon meer mensen benadert. Twijfel je, bel dan de politie op 0900-8844. Ben je jonger dan 18, neem dan een volwassene die je vertrouwt mee, zoals een ouder of een docent.

Geld overgemaakt of gegevens gedeeld: dit doe je meteen

Heb je de catfish geld gestuurd, neem dan direct contact op met je bank. Volgens Slachtofferhulp Nederland kan een overboeking soms nog worden geannuleerd of teruggestort, en hoe sneller je belt, hoe groter de kans dat dat lukt. Stuur niets meer, wat de reden ook is. Oplichters proberen je vaak over te halen met zinnen als “het is echt de laatste keer”.

Ging het geld van jouw rekening naar een Nederlandse rekening, dan kun je je bank soms vragen om de naam, het adres en de woonplaats van de ontvanger. Voorwaarden zijn onder meer dat je aangifte hebt gedaan, dat de betaling minder dan 13 maanden geleden was en dat je het geld zelf niet terugkreeg. De ontvanger krijgt eerst drie weken om terug te betalen. Doet hij dat niet, dan kun je met die gegevens een advocaat, deurwaarder of incassobureau inschakelen. Vraag je bank of jouw geval eronder valt.

Of je je geld terugkrijgt, hangt sterk af van hoe je hebt betaald. Wat dat betekent bij PayPal of een betaalverzoek, lees je in onze gids over oplichting op Marktplaats.

Wees op je hoede als iemand je ongevraagd aanbiedt om je geld terug te halen. Volgens de Fraudehelpdesk gaat het dan vaak om recoveryfraude: oplichters doen zich voor als advocaat of notaris en vragen eerst geld voor hun hulp. Daarna gebeurt er niets. Reageer daarom niet op hulp waar je zelf niet om hebt gevraagd.

Heb je een kopie van je identiteitsbewijs, bankgegevens of wachtwoorden gestuurd, verander dan meteen de betreffende wachtwoorden en zet tweestapsverificatie aan. Misbruik van je identiteit kun je melden bij het Centraal Meldpunt Identiteitsfraude (CMI) van de Rijksdienst voor Identiteitsgegevens. Noem de kopie ook in je aangifte.

Dreigt de persoon intieme beelden te verspreiden als je niet betaalt, ga dan niet in op de eisen. Offlimits raadt aan niet te betalen, geen nieuwe beelden te sturen en eerst screenshots te maken van het contact en de dreigementen. Stuur intieme beelden aan niemand door en neem contact op met de politie. Wil je aangifte doen, bespreek dan met de politie wat je bewaart en wanneer je blokkeert. Alle stappen bij zo'n dreiging lees je in onze gids wat te doen bij sextortion.

Iemand gebruikt jouw foto's om te catfishen

Catfishing heeft vaak twee slachtoffers: wie wordt misleid, en wiens foto's worden gestolen. Doet een catfish zich met jouw foto's voor als jou, dan is catfishing strafbaar: volgens de politie mag iemand zich online niet voordoen als jou. Dat heet identiteitsfraude. Hoor je van een vriend dat jouw gezicht op een onbekend profiel staat, of kom je het zelf tegen, zet dan deze stappen:

1. Zoeken: Zoek met omgekeerd zoeken naar afbeeldingen waar je foto's nog meer opduiken. Hoe dat werkt, staat in onze gids foto controleren op echtheid.
2. Vastleggen: Maak van elk nepprofiel screenshots en kopieer de link.
3. Melden: Meld het profiel als imitatie, niet alleen als nepaccount, en kies de reden dat iemand zich als jou voordoet. Wil je aangifte doen, bespreek dan eerst met de politie wanneer je het profiel laat verwijderen, want daarmee verdwijnt ook bewijs.
4. Waarschuwen: Laat vrienden en volgers weten dat er een nepprofiel rondgaat, bijvoorbeeld met een kort bericht.
5. Hulp inschakelen: Meld het nepprofiel bij het Centraal Meldpunt Identiteitsfraude en overweeg aangifte.

Gebruikt iemand jouw herkenbare foto zonder toestemming, dan kun je volgens de politie ook een beroep doen op je portretrecht. Offlimits raadt bij een nepprofiel aan om jezelf online op te zoeken en je privacy-instellingen aan te scherpen. Bij de hulplijn van Offlimits kun je anoniem terecht, via de chat of telefonisch op 020-2615275.

Dat je foto's openbaar stonden, maakt het niet jouw schuld. Wie ze steelt, is verantwoordelijk voor wat hij ermee doet.

Na het catfishen: schaamte loslaten en steun zoeken

Strafbaar of niet: gecatfisht worden doet pijn, ook als er geen geld is verdwenen. Je hebt tijd, gevoelens en misschien geheimen gestoken in een relatie die niet was wat ze leek. Boosheid, verdriet en wantrouwen zijn dan begrijpelijk. Schaamte is precies waar oplichters op rekenen: wie zwijgt, meldt niets en waarschuwt niemand.

Vertel een vriend, vriendin of familielid wat er is gebeurd. Slachtofferhulp Nederland helpt je gratis, via 0900-0101 (standaard belkosten), de chat of een bericht. Daar kun je ook in contact komen met lotgenoten, in een groep of anoniem via de online community. Houden de klachten aan, dan kun je ook bij je huisarts terecht, zoals de politie aanraadt.

Voor kinderen en jongeren is er De Kindertelefoon: bel gratis 0800-0432 of chat, elke dag van 11.00 tot 21.00 uur. Denk je aan zelfdoding, bel dan gratis 113 of chat anoniem met 113 Zelfmoordpreventie. In acuut gevaar bel je 112.

Neem de tijd voordat je weer gaat daten. Ben je er klaar voor, dan helpen een paar vaste checks om nieuwe contacten met meer vertrouwen tegemoet te treden.

Bij je volgende match: checks die nog werken

Een foto van iemand met een briefje met jouw naam en de datum van vandaag gold lang als goede test. De huidige AI-beeldgeneratoren kunnen echter leesbare tekst maken, dus zo'n foto bewijst weinig meer. Meer zegt een live videogesprek waarin je match beweegt en spontaan reageert. Helemaal waterdicht is ook dat niet: volgens Slachtofferhulp kan een oplichter met AI zelfs tijdens live videobellen een andere stem hebben en er anders uitzien. Combineer het gesprek daarom met andere checks, zoals omgekeerd zoeken en een eerste date op een drukke plek.

TrustCamera voegt daar een stukje aan toe. Vraag je match om in de TrustCamera-app een nieuwe foto te maken en je de controlecode meteen te sturen. Die code controleer je zodra hij binnenkomt, gratis in je browser en zonder account. Je ziet dan dat het bestand sinds de opname niet is veranderd, met het tijdstip van de opname en een geschatte locatie. Die locatie is op ongeveer 10 kilometer nauwkeurig; een exacte positie zie je nooit. De app is nog niet beschikbaar en komt binnenkort voor Android en iOS.

De code laat niet zien wie er op de foto staat, of die persoon het profiel zelf beheert en of de situatie in scène is gezet. Een videogesprek of je onderbuikgevoel vervangt hij dus niet. Bedenk ook dat een controlecode een geschatte locatie prijsgeeft, van je match en van jou als je zelf een code stuurt. Deel er alleen een als je je daar prettig bij voelt. Hoe de controle werkt, lees je bij zo werkt TrustCamera.

Veelgestelde vragen over catfishing

Is catfishing strafbaar in Nederland?

Niet als zodanig: catfishing is geen apart misdrijf in het Wetboek van Strafrecht. Wat een catfish met het nepprofiel doet, kan wel strafbaar zijn. Geld loskrijgen met een valse naam of verzonnen verhalen is oplichting (art. 326 Sr). Zich online voordoen als een bestaand persoon is volgens de politie identiteitsfraude. Ook belaging, afdreiging en het verspreiden van seksuele beelden zijn strafbaar.

Kan ik aangifte doen van catfishing?

Ja, als er een strafbaar feit is gepleegd, zoals oplichting, identiteitsfraude, belaging of afdreiging. Voor datingfraude maak je volgens de politie een afspraak via 0900-8844, in een noodsituatie bel je 112. Neem screenshots van het profiel en de chats, een tijdlijn en je bankafschriften mee. Of er een strafbaar feit is gepleegd, beoordelen daarna de politie en het Openbaar Ministerie.

Wat kan ik doen als iemand mijn foto's gebruikt voor een nepprofiel?

Leg het profiel vast met screenshots en de link, en meld het bij het platform als imitatie, niet alleen als nepaccount. Zoek met omgekeerd zoeken of je foto's nog ergens anders opduiken en waarschuw je vrienden. Je kunt het ook melden bij het Centraal Meldpunt Identiteitsfraude en aangifte doen, want in dat geval is catfishing strafbaar: je online voordoen als iemand anders is volgens de politie identiteitsfraude. Overleg dan eerst met de politie voordat je het profiel laat verwijderen.

Hoe meld ik catfishing bij een datingapp?

Gebruik de meldfunctie in de app. Op Tinder tik je in het profiel of in het berichtenscherm op de drie puntjes of het schild en kies je Rapporteren. Ook na een unmatch kun je iemand nog online rapporteren. Bumble en andere apps hebben vergelijkbare functies, meestal achter de drie puntjes in de chat. Maak eerst screenshots, want na een melding kan het profiel verdwijnen.

Krijg ik mijn geld terug na catfishing?

Soms, als je snel bent. Bel meteen je bank, want een overboeking kan soms nog worden geannuleerd of teruggestort. Ging het geld minder dan 13 maanden geleden naar een Nederlandse rekening, dan kun je na je aangifte bij je bank vragen of je de naam en het adres van de ontvanger kunt krijgen. Betaal nooit iemand die belooft je geld terug te halen tegen een vergoeding vooraf.

Wat doe ik als een catfish mij bedreigt of chanteert?

Ga niet in op de eisen: betaal niet en stuur geen nieuwe beelden. Maak screenshots van het contact en de dreigementen, verwijder de chat niet en stuur intieme beelden aan niemand door. Neem daarna contact op met de politie via 0900-8844. Ben je jonger dan 18, praat dan meteen met een volwassene die je vertrouwt. De hulplijn van Offlimits helpt anoniem via chat of telefoon.

Is catfishing strafbaar als ik geen geld kwijt ben?

Dat kan. Ook zonder financiële schade kan catfishing strafbaar zijn, bijvoorbeeld bij identiteitsfraude, belaging, afdreiging of het verspreiden van seksuele beelden. Dan kun je aangifte doen. Ging het tussen volwassenen alleen om geflatteerde foto's of een leugen over de leeftijd, dan is er meestal geen strafbaar feit. Meld het profiel in elk geval bij het platform, zodat het niet nog meer mensen misleidt.

Conclusie: wanneer is catfishing strafbaar?

Een nepprofiel alleen is in Nederland meestal een zaak voor het platform, niet voor de politie. Zijn er geld, dreigementen, belaging of jouw foto's in het spel, dan kan catfishing strafbaar zijn en doe je aangifte. In elk geval verbreek je het contact, bewaar je bewijs en meld je het profiel.

Vooral dit: wie in een catfish trapt, heeft niets fout gedaan. Praat over wat er is gebeurd, zoek steun en neem de tijd voor je volgende match. Een videogesprek, omgekeerd zoeken en een gezonde dosis scepsis beschermen je beter dan welke profielfoto ook.